راه پرستش و معرفت او بشتابند . « 1 » ما در كتاب « هيئت و نجوم اسلامى » ، جلد دوم برخى از عنايت‌هاى اسلام به نجوم را يادآور شديم و پاره‌اى از دانشمندان برجسته مسلمان در نجوم را تذكر داديم و برخى از نوآورىهاى آنان را قلمى ساختيم ، امّا در جلد سوم برآنيم در اين‌باره تفصيل بيشترى به نگارش آوريم . نوآورىهاى اخترشناسى دانش نجوم و فنّ ستاره‌شناسى از ميان رشته‌هاى فراوان دانش‌ها و علوم مختلف با چند رشته علم ارتباط پيوسته دارد لذا نوآورىهاى اخترشناسان در رشته‌هاى زير است : 1 . رياضيات ، و اعداد و محاسبات و روش‌هاى حساب و موسيقى و تنظيم نغمات و . . . بنابراين نوآورىهاى مسلمانان در برخى از اين رشته‌هاست . 2 . هندسه و مثلثات و بالطبع نوآورىهاى چشمگيرى كه مسلمانان در اين رشته داشتند . 3 . جغرافيا ، و كنكاش در اين‌باره . 4 . ساخت و ساز ابزار رصدخانه ، و طراحىهاى وسائل نجومى و آزمايشگاهى ، مكانيك ، هيدرليك ، و دست‌آوردهاى تازه علمى و نظرات جديد دربارهء ماه ، خورشيد ، زمين ، درياها ، خشكىها ، كوهها و معادن . در زمان امام صادق عليه السّلام جامعه بر پخش دانش خاندان پيامبر آماده شد و آن حضرت در ميان رشته‌هاى گوناگون علوم از آموزش نجوم و نقد و بررسى و نقادى هيئت بطلميوسى هيچ واگذار نكرد ، و شاگردانى همچون جابر بن حيان و

--> ( 1 ) . حكمت الهى ، مهدى الهى قمشه‌اى ، ص 205 و بعد ، چاپ سوم ، بىتا .